آب مروارید (کاتاراکت): علت، علائم، درمان، هزینه

آب مروارید (کاتاراکت) به تار شدن عدسی طبیعی چشم گفته می‌شود که پشت عنبیه و مردمک قرار دارد. آب مروارید شایع‌ترین علت کاهش قدرت بینایی در افراد بالای 40 سال و علت اصلی نابینایی در جهان به شمار می‌رود. در واقع مجموع موارد ابتلا به آب سیاه، تخریب لکه زرد (دژنراسیون ماکولا) و رتینوپاتی دیابتی در سراسر جهان از تعداد موارد آب مروارید کمتر است. آب مروارید طی یک جراحی از کپسول عدسی چشم جدا می‌شود. عدسی چشم در اکثر موارد با یک پروتز لنز داخل چشمی (IOL) جایگزین می‌شود. اگر امکان استفاده از لنز داخل چشمی وجود نداشته باشد، بیمار برای جبران نداشتن عدسی چشم باید از لنز معمولی یا عینک استفاده کند.

اگر شما بیش از 60 سال سن دارید و دید شما محو و یا تار شده است، ممکن است دچار بیماری آب مروارید (کاتاراکت) شده باشید. در بیماری آب مروارید عدسی چشم که به طور معمول روشن و شفاف است ابری و کدر شده، که  باعث کاهش دید و یا در موارد حاد از دست دادن بینایی می‌شود. در درمان آب مروارید مراجعه به دکتر چشم پزشک ضرورت دارد. در صورتی که مشکل بینایی شما با عینک یا لنز قابل اصلاح شدن نباشد، برای درمان به عمل جراحی آب مروارید نیاز خواهید داشت. جراحی آب مروارید شامل برداشتن لنز طبیعی چشم و جایگزینی آن با یک لنز مصنوعی می‌شود. برای کسب آگاهی بیشتر درباره بیماری آب مروارید و شیوه‌های درمان آن و یا رزرو نوبت در کاینیک چشم پزشکیدکتر یادگاری می‌توانید با شماره‌های 02156377075 02188196544 تماس حاصل فرمایید.

انواع آب مروارید


انواع آب مروارید به شرح زیر است:

  • آب مروارید هسته‌ای: این عارضه در ناحیه مرکزی (هسته) عدسی ایجاد می‌شود. کاتاراکت هسته‌ای معمولاً پی‌آمد بالا رفتن سن است.
  • آب مروارید زیر کپسولی: این عارضه پشت عدسی چشم رخ می‌دهد. بیماران مبتلا به دیابت یا افرادی که دوز بالایی از داروهای استروئیدی مصرف می‌کنند، بیشتر در معرض ابتلا به آب مروارید زیرکپسولی قرار دارند.
  • آب مروارید قشری: مشخصه این عارضه لکه‌های تیره سفید و مثلثی شکلی است که از دور عدسی چشم شروع می‌شود و مانند پره چرخ تا مرکز عدسی امتداد می‌یابد. این نوع آب مروارید قشر عدسی یعنی بخشی از آن را درگیر می‌کند که اطراف هسته مرکزی قرار دارد.

نشانه‌ها و علائم


 آب مروارید در ابتدا کوچک است و تاثیر چندانی بر بینایی ندارد. بیمار متوجه می‌شود که دیدش اندکی تار شده و حالتی پیش آمده است که انگار از پشت یک عینک کدر به دنیا نگاه می‌کند یا انگار تمام دنیا به سبک امپرسیونیسم نقاشی شده است. آب مروارید نور خورشید یا لامپ را بسیار درخشان می‌کند. بیمار نورهای چراغ‌های ماشین‌های جلو را خیره کننده‌تر از پیش می‌یابد و این نورها چشم‌هایش را به شدت می‌زند.‌ از طرفی رنگ‌ها به درخشندگی قبل نیست.

علائم بروز یافته تابعی از نوع آب مروارید و زمان بروز آنها است. چنانچه ابتدا آب مروارید هسته‌ای بروز یابد، دید نزدیک موقتاً بهتر می‌شود، از این حالت با اصطلاح "دید ثانویه" یاد می‌شود. متاسفانه بهبود بینایی موقتی است و با تشدید آب مروارید از بین می‌رود. از طرف دیگر آب مروارید زیرکپسولی تا زمان پیشرفت کامل با هیچ گونه علائمی همراه نیست.

علل آب مروارید


عدسی داخل چشم مانند لنز دوربین عمل می‌کند، یعنی نور را برای داشتن دیدی شفاف روی شبکیه متمرکز می‌کند. این عدسی تمرکز چشم را نیز تغییر می‌دهد تا ما بتوانیم هم اشیاء دور و هم اشیاء نزدیک را به وضوح ببینیم. عدسی چشم عمدتاً از آب و پروتئین تشکیل می‌شود. پروتئین عدسی را شفاف نگه می‌دارد و اجازه می‌دهد نور از آن عبور کند.

به موازات بالا رفتن سن مقداری از پروتئین به هم می‌چسبد و بخش کوچکی از عدسی را کدر می‌کند. این کدری همان آب مروارید است که به مرور زمان بزرگ‌تر می‌شود و بخش بیشتری از عدسی را تار می‌کند و در نهایت بینایی را مختل می‌کند.

هیچ کس از علت دقیق تغییر کردن عدسی در اثر بالا رفتن سن و بروز آب مروارید چشم اطلاعی ندارد. با این حال پژوهشگران در سراسر جهان عامل‌هایی را تعیین کرده‌اند که معتقدند در شکل‌گیری آب مروارید نقش دارد. عامل‌های خطر آب مروارید به جز بالا رفتن سن عبارت است از:

  • اشعه ماوراءبنفش خورشید و دیگر منابع نوری
  • دیابت
  • فشار خون
  • چاقی
  • استعمال دخانیات
  • مصرف طولانی مدت داروهای کورتیکواستروئیدی
  • مصرف استاتین برای کاهش کلسترول
  • سابقه التهاب یا آسیب دیدگی چشم
  • سابقه جراحی چشم
  • درمان جایگزینی هورمون
  • مصرف بیش از حد نوشیدنی‌های الکلی
  • نزدیک بینی شدید
  • سابقه خانوادگی ابتلا به آب مروارید

یک نظریه قابل قبول درباره تشکیل آب مروارید چشم این است که عامل ایجاد بسیاری از آب مرواریدها تغییرات اکسایشی در عدسی چشم است. مطالعات تغذیه‌ای نیز موید صحت این نظریه است، براساس نتایج این مطالعات مصرف میوه‌ها و سبزیجات سرشار از آنتی اکسیدان از بروز گونه‌های خاصی از آب مروارید پیشگیری می‌کند.

انواع


آب مروارید با توجه به علت شکل‌گیری آن، صرف نظر از کهولت، به شرح زیر طبقه‌بندی می‌شود:

  • آب مروارید ثانویه: آب مرواریدی که پس از جراحی درمان دیگر مشکلات چشم مانند آب سیاه یا در افراد مبتلا به بیماری‌هایی چون دیابت بروز می‌یابد. کاتاراکت گاهی نتیجه مصرف استروئید است.
  • آب مروراید ناشی از آسیب دیدگی: این نوع کاتاراکت پس از آسیب دیدن چشم، گاهی پس از گذشت چندین سال بروز می‌یابد.
  • آب مروارید مادرزادی: برخی نوزادان از همان بدو تولد آب مروارید دارند یا در دوران کودکی به آن دچار می‌شوند. این نوع عارضه معمولاً در هر دو چشم مشاهده می‌شود. آب مروارید مادرزادی گاهی آن‌قدر کوچک است که تاثیری بر بینایی نمی‌گذارد. اما اگر بینایی مختل نشود، باید عدسی‌ها برداشته شود.
  • آب مروارید ناشی از تشعشع: این نوع آب مروارید نتیجه قرار گرفتن در معرض بعضی تشعشعات است.

تشخیص


متخصص آب مروارید را پس از معاینه کامل چشم تشخیص می‌دهد که موارد زیر را در برمی‌گیرد:

  • تست تشخیص دید: قدرت بینایی بیمار در فواصل مختلف با استفاده از چارت مخصوص اندازه‌گیری می‌شود.
  • معاینه مردمک متسع (گشاد شده): برای اتساع یا باز کردن مردمک چشم در آن قطره ریخته می‌شود. چشم پزشک با ذره‌بین مخصوص شبکیه و عصب نوری را معاینه می‌کند تا نشانه‌های آسیب دیدن چشم یا وجود مشکلات دیگر را بررسی کند. دید نزدیک تا چند ساعت پس از معاینه تار خواهد بود.
  • تونومتری (اندازه‌گیری فشار داخل چشم): چشم پزشک فشار داخل چشم را با دستگاه مخصوصی اندازه‌گیری می‌کند. قطره بی‌حس کننده قبل از آزمایش داخل چشم ریخته می‌شود.

ممکن است چشم‌پزشک آزمایش‌های دیگری را برای بررسی ساختار و سلامت چشم انجام دهد.

درمان


پس از بروز علائم می‌توان بینایی را تا مدتی با استفاده از عینک جدید، لنزهای دوکانونی قوی، ذره‌بین، نور مناسب یا دیگر وسایل کمکی بهبود داد.

زمانی به جراحی روی آورده می‌شود که آب مروارید آن‌قدر پیشرفت کرده باشد که بینایی و زندگی روزمره مختل شده باشد. بسیاری از بیماران کاهش دید را پی‌آمد اجتناب‌ناپذیر پیری به شمار می‌آورند، اما جراحی آب مروارید درمانی ساده و تقریباً بدون درد است که نور را به چشمان سالخورده برمی‌گرداند.

جراحی

جراحی آب مروارید درمانی موفقیت‌آمیز است که بینایی را بهبود می‌بخشد. نود درصد از بیمارانی که جراحی آب مروارید انجام می‌دهد، قدرت دید بسیار خوبی بین 20/20  و 20/40 پیدا می‌کنند. جراح عدسی تار شده را برمی‌دارد و آن را در اکثر موارد با یک لنز داخل چشمی پلاستیکی شفاف جایگزین می‌کند.

تکنولوژی تهیه لنزهای داخل چشمی به طور مستمر در حال پیشرفت است تا جراحان عمل را با سهولت بیشتری انجام دهند و لنزها برای بیماران مفیدتر باشد.  لنزهای داخل چشمی اصلاح کننده‌ی پیرچشمی و دوربینی به بیمار کمک می‌کند تا تصاویر را در تمام مسافت‌ها، نه فقط یک فاصله، ببیند. نوع جدید دیگری از لنزهای داخل چشمی راه عبور اشعه‌های ماوراء بنفش و آبی را مسدود می‌کند، البته پژوهشگران بر این باورند که این لنزها ممکن است به شبکیه آسیب بزند. همچنین آقایان بهتر است بدانند که مصرف بعضی داروهای پروستات باعث سندرم شل شدن عنبیه (IFIS) حین درمان می‌شود.

عوارض

چنانچه پس از جراحی آب مروارید با نشانه‌ها و علائم زیر مواجه شدید، به سرعت با پزشک تماس بگیرید:

  • کاهش دید
  • تشدید درد
  • افزایش قرمزی
  • ورم اطراف چشم
  • ترشحات چشم
  • دید مواج، اخگربینی یا تغییر در میدان دید

پیشگیری


هرچند قابل پیشگیری بودن آب مروارید جای بحث دارد، اما براساس نتایج چند پژوهش می‌توان احتمال بروز آب مروارید را با مصرف بعضی مکمل‌های تغذیه‌ای و مواد مغذی کاهش داد:

  • رژیم غذایی: چنانچه ویتامین E، کاروتنوئیدهای لوتئینی و زیگزانتین بیشتری از طریق رژیم غذایی و مکمل‌ها دریافت شود، احتمال بروز آب مروارید کاهش می‌یابد. تخم آفتابگردان، بادام و اسفناج منابع غنی ویتامین E محسوب می‌شود. همچنین اسفناج، کلم و دیگر سبزیجات با برگ سبز سرشار از لوتئین و زیزانتین هستند. نتایج دیگر پژوهش‌ها نیز حکایت از آن دارد که ویتامین‌های آنتی اکسیدان مانند ویتامین ث و مواد غذایی سرشار از اسیدهای چرب امگا 3 خطر آب مروارید را کاهش می‌دهد.
  • عینک: اقدام موثر دیگری که به پیشگیری از آب مروارید کمک می‌کند، به چشم زدن عینک‌های محافظی است که 100 % اشعه ماوراء بنفش خورشید را در محیط‌های باز دفع می‌کند.

هزینه


هزینه جراحی آب مروارید به متغیرهای گوناگونی چون نوع لنز داخل چشمی، نوع آزمایش‌های قبل از عمل (پایه یا پایه به علاوه انکساری)، موقعیت کلینیک (شهری یا روستایی) و گستردگی مراقبت پس از جراحی بستگی دارد. شرکت‌های بیمه معمولاً هزینه جراحی آب مروارید را می‌پردازند.

هزینه تمام جراحی‌ها در این کلینیک و تحت نظارت دکتر یادگاری با حداقل قیمت و بالاترین کیفیت انجام می‌شود.