مگس پران و جرقه FLOATERS AND FLASHES

مايع زجاجيه مايع شفاف و ژله مانندي است كه داخل چشم را پر مي‌كند و در حالت عادي شفاف و فاقد سلول است. اما گاهي در اين مايع ذرات و توده‌هايي شكل مي‌گيرد كه ممكن است ناشي از چسبندگي و ضخيم شدن رشته‌هاي زجاجيه، جمع شدن سلول‌هاي التهابي در زجاجيه و يا خونريزي در داخل چشم باشند.

به گزارش سرويس بهداشت و درمان ايسنا، مگس پران در حقيقت سايه اين ذرات و توده‌هاي شناور در مايع زجاجيه است كه بر روي شكبه مي‌افتد و فرد گاهي آن را به صورت نقاط يا لكه‌هاي كوچك شناور مي‌بيند. اين نقاط اغلب در هنگام نگاه كردن به يك سطح صاف مثل ديوار سفيد يا آسمان آبي قابل مشاهده است. مگس پران ممكن است به صورت اشكال مختلفي از قبيل نقاط كوچك، دايره، خط، لكه يا تار عنكبوت به نظر برسد.

علت مگس پران چيست؟

رشته‌هاي موجود در زجاجيه در بچه‌ها و افراد جوان معمولا بسيار ظريف هستند و ديده نمي‌شوند، اما با بالا رفتن سن اين رشته‌ها ضخيم‌تر شده و در بعضي مواقع به هم مي‌چسبند و باعث ايجاد كدورت مي‌شوند و سايه اين كدورت بر روي شبكيه به صورت مگس پران احساس مي‌شود. به علاوه در بسياري از افراد مسن بخشي از رشته‌هاي محيطي زجاجيه كه به شبكيه متصل هستند، از جاي خود كنده شده و به داخل بخش‌ مركزي زجاجيه شناور مي‌شوند اين حالت كه جداشدگي خلفي زجاجيه ناميده مي‌شود، شايع‌ترين علت ايجاد مگس پران در سنين بالا است.

جداشدگي خلفي زجاجيه در شرايط نزديك بيني، سابقه جراحي كاتاراكت، سابقه جراحي با ليزر YAG در چشم و سابقه التهاب بخش‌هاي خلفي چشم شايع‌تر است.

ظهور مگس پران ممكن است به صورت هشدار دهنده و نشانه مشكلات جدي‌تر باشد، به خصوص زماني كه به صورت ناگهاني پيشرفت كند. در صورتي كه مگس پران جديد به خصوص در سنين بيشتر از 45 سالگي ايجاد شود، مراجعه به چشم پزشك در اولين فرصت توصيه مي‌شود.

آيا مگس پران هميشه خطرناك است؟

مگس پران در بسياري از موارد خطرناك نيست، اما در صورتي كه مايع ژله‌اي زجاجيه چروك خورده و از ديوار چشم جدا شود، ممكن است در شبكيه سوراخ كششي ايجاد شود. اين حالت گاهي باعث خونريزي‌هاي كوچك در چشم مي‌شود كه ممكن است به صورت مگس پران جديد به نظر برسد. سوراخ شبكيه هميشه يك عارضه خطرناك است، چرا كه مي‌تواند منجر به جداشدگي شبكيه شود.

آيا مگس پران از بين مي‌رود؟

مگس پران ممكن است علامتي از كشش در شبكيه باشد كه مي‌تواند خطرناك باشد. اگر سوراخ كششي شبكيه درمان نشود، گاهي شبكيه از قسمت خلفي چشم كنده مي‌شود كه تنها درمان آن جراحي است.

ساير مگس پران‌ها اغلب بي‌ضرر هستند و به مرور از بين مي‌روند و يا به تدريج كوچك مي‌شوند، به گونه‌اي كه فرد به آنها عادت مي‌كند و نياز به درمان ندارند. در اغلب موارد، براي از بين بردن مگس پران به جراحي نياز نيست. حتي اگر مگس پران به مدت چند سال وجود داشته باشد در صورتي كه به طور ناگهاني مورد جديدي ايجاد شود، معاينه توسط چشم پزشك ضروري است.

جرقه (Flashing) چيست؟

احساس وجود نور در ميدان بينايي بدون وجود محرك نوري واقعي را فلاشينگ يا جرقه مي‌نامند كه ممكن است به صورت خطوط درخشان صاعقه مانند و يا اجسام ريز درخشنده به نظر برسد. جرقه ممكن است فقط در يك نقطه خاص ميدان بينايي ديده شود و يا به صورت نقاط ريز متعدد در بخشي از ميدان بينايي درآيد. احساس ديدن جرقه معمولا فقط چند لحظه طول مي‌كشد، اما غالبا تكرار مي‌شود و در محيط‌هاي تاريك جرقه‌ها بيشتر تظاهر مي‌كنند. به علاوه حركات ناگهاني سر يا چشم‌ها ممكن است باعث ديدن جرقه شود. بايد به خاطر داشت از انجام حركاتي كه باعث ايجاد جرقه مي‌شوند پرهيز شود، زيرا اين حركات عملا باعث افزايش كشش بر روي شبكيه و افزايش احتمال ايجاد سوراخ شبكيه مي‌شوند.

علت جرقه چيست؟

همانطور كه قبلا گفته شد با افزايش سن رشته‌هاي زجاجيه ضخيم‌تر شده و به هم چسبندگي پيدا مي‌كنند. چسبندگي رشته‌هاي زجاجيه ممكن است باعث كشيده شدن پرده شبكيه شود. از آنجا كه پاسخ سلول‌هاي شبكيه به محرك‌ها به صورت درك نور است، هر عاملي كه سلول‌هاي شبكيه را تحريك كند در مغز به عنوان نور تفسير مي‌شود. به همين علت وقتي شبكيه تحت كشش قرار گيرد جرقه‌هاي نوري ديده مي‌شوند. جرقه‌هاي نور ممكن است به مدت چند هفته تا چند ماه (به صورت متناوب) ديده شده و از بين بروند. در سنين بالاتر جرقه شايع‌تر است. در صورت بروز ناگهاني جرقه در اولين فرصت با چشم پزشك تماس بگيريد.

علل غيرچشمي جرقه كدامند؟

افراد مبتلا به ميگرن، اغلب نوع ديگري از جرقه را تجربه مي‌كنند. اين جرقه‌ها كه ناشي از انقباض (اسپاسم) عروق خوني مغز هستند، به صورت خطوط زيگزاگي لرزان يا نقاط بزرگ شونده ديده مي‌شوند. معمولا اين جرقه‌ها ابتدا در وسط ميدان بينايي ظاهر مي‌شوند و در مدت 15 تا 20 دقيقه به تدريج به كناره‌هاي ميدان بينايي كشيده شده، كم كم محو مي‌شوند.

پس از آن، سردرد شروع مي‌شود كه معمولا يك طرفه و ضربان‌دار است. البته در برخي از افراد تنها جرقه رخ مي‌دهد و سردرد اتفاق نمي‌افتد. اين حالت را «ميگرن چشمي» مي‌گويند. يك نكته مهم آن است كه جرقه ناشي از ميگرن هم زمان در هر دو چشم ديده مي‌شود، اما جرقه ناشي از مشكلات چشمي فقط در چشم مبتلا تظاهر مي‌كند.

علت ديگر جرقه، برخورد ضربه ناگهاني به سر است كه ممكن است باعث شود تا فرد به مدت چند ثانيه جرقه‌هاي درخشان كوچكي ببيند.

معاينه چشم‌ها

وقتي كه چشم پزشك چشم‌هاي شما را معاينه مي‌كند، گاهي لازم است مردمك چشم توسط قطره چشمي مخصوص گشاد شود. در طي معاينه، چشم پزشك بخش‌هاي مختلف چشم از قبيل شبكيه و زجاجيه را به دقت بررسي خواهد كرد. در صورتي كه از قطره‌هاي گشاد كننده مردمك براي معاينه چشم‌هاي شما استفاده شود، براي بازگشت به منزل بايد يكي از همراهان شما رانندگي كند و انجام رانندگي توسط شما مي‌تواند منجر به تصادف شود.

مگس پران و جرقه‌هاي نور با افزايش سن شايع‌تر مي‌شوند. در حالي كه همه مگس پران‌ها و جرقه‌ها خطرناك نيستند، بهتر است براي اطمينان بيشتر از عدم آسيب به شبكيه معاينه‌هاي كامل چشم پزشكي صورت گيرد.

گاهي با يك نوبت معاينه نمي‌توان علت دقيق مگس پران را تشخيص داد. در اين حالت اغلب لازم است معاينه در فواصل 2 تا 3 هفته يك بار تكرار شود تا زماني كه مطمئن شويم علت خطرناكي وجود ندارد.

يك نكته مهم آن است كه جرقه حتي اگر با پارگي شبكيه همراه باشد معمولا پس از چند روز تا چند هفته خود به خود از بين مي‌رود و مگس پران هم حتي در صورت همراهي با پارگي شبكيه پس از چند هفته كوچك مي‌شود. بنابراين در افرادي كه جرقه يا مگس پران جديد ايجاد شده حتي اگر خود به خود خوب شده باشد لازم است معاينه كامل چشم انجام شود.

در صورت به وجود آمدن شرايط زير در اولين فرصت به پزشك مراجعه كنيد:

- زماني كه مگس پران جديد به صوت ناگهاني ظاهر شود (حتي اگر پس از چند هفته خود به خود برطرف شده باشد)

- مگس پران قديمي كه جديدا بزرگ‌تر شده يا تغيير ديگري پيدا كرده است.

- مگس پراني كه همراه با جرقه باشد (حتي اگر پس از چند روز جرقه خود به خود برطرف شده باشد)

- مگس پراني كه همراه با كم شدن يا تاري ديد و احساس وجود پرده در جلوي چشم باشد (اين علامت بسيار مهم است و ممكن است ناشي از كنده شدن بخشي از شبكيه باشد كه به درمان فوري نياز دارد)

- مگس پراني كه با از دست دادن ديد محيطي همراه باشد (ديدن سايه در اطراف ميدان بينايي)